یدکیا | لوازم یدکی به وسعت ایران
فولی هرزگرد (پولی سفتکن) خودرو — راز عملکرد روان تسمه و اجزای جانبی
فولی هرزگرد، که در زبان عامیانه به آن پولی سفتکن نیز گفته میشود، یکی از اجزای کلیدی سیستم تسمه موتور (چه تسمه تایم و چه تسمه دینام/سر دینام) است. برخلاف پولیهای متحرک که مستقیماً به یک جزء اصلی (مانند دینام، کمپرسور کولر یا پمپ آب) متصل هستند، فولی هرزگرد وظیفه کنترل کشش تسمه را بر عهده دارد.
نقشهای حیاتی فولی هرزگرد در موتور
فولی هرزگرد دو وظیفه اصلی را بهصورت همزمان و مداوم انجام میدهد که برای سلامت کل موتور ضروری است:
۱. تنظیم و حفظ کشش صحیح تسمه (Tensioning)
مهمترین کارکرد فولی هرزگرد، اعمال نیروی ثابت و مناسب برای سفت نگه داشتن تسمه است.
- جلوگیری از شل شدن: اگر تسمه شل شود، ممکن است در هنگام کارکرد موتور بهویژه در هنگام درگیری کمپرسور کولر یا افزایش دور موتور، شروع به لغزش (سُر خوردن) کند. این لغزش باعث میشود قطعات وابسته مانند دینام نتوانند با سرعت اسمی کار کنند و در نتیجه، شارژ باتری کاهش یابد یا پمپ آب عملکرد درستی نداشته باشد.
- جلوگیری از پارگی و آسیب: اگر تسمه بیش از حد سفت شود، بار اضافی به بلبرینگهای دینام، پمپ آب و خود فولی هرزگرد وارد شده و منجر به خرابی زودهنگام آنها و در نهایت پارگی تسمه میشود.
۲. هدایت مسیر تسمه (Guiding)
فولی هرزگردها معمولاً در مسیر تسمه قرار میگیرند تا مسیر حرکتی تسمه را مشخص کنند و از انحراف آن جلوگیری نمایند. این امر به ویژه در موتورهایی که تسمه آنها چندین پولی را در زوایای مختلف درگیر میکند، اهمیت پیدا میکند.
انواع فولی هرزگرد و کاربرد آنها
فولیهای هرزگرد بر اساس نوع سیستمی که در آن به کار میروند، به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
الف) فولی هرزگرد سیستم دینام/اکسسوری (Serpentine Belt)
این نوع پولیها معمولاً از نوع مکانیکی فنری هستند و مستقیماً روی یک بازوی قابل حرکت نصب شدهاند که توسط فنر داخلی، کشش لازم را به تسمه اعمال میکند.
- کاربرد: تامین نیروی لازم برای کارکرد دینام، پمپ هیدرولیک فرمان، و کمپرسور کولر.
- نکته فنی: در خودروهای مدرن، این پولیها اغلب دارای مکانیزم میراگر ارتعاش هستند تا از ایجاد نوسانات ناگهانی در کشش تسمه جلوگیری کنند.
ب) فولی هرزگرد سیستم تایم (Timing Belt Idler Pulley)
این نوع پولی اغلب ثابت است و صرفاً برای هدایت مسیر تسمه تایم استفاده میشود تا از تماس تسمه با سایر قطعات موتور جلوگیری کرده و زاویه چرخش مناسبی برای رسیدن به میل سوپاپها فراهم کند.
- نکته حیاتی: خرابی بلبرینگ در این نوع فولی هرزگرد مستقیماً منجر به بریدن تسمه تایم و آسیب فاجعهبار به موتور (سوپاپزدگی) میشود.
علائم خرابی فولی هرزگرد
اگر فولی هرزگرد دچار مشکل شود، علائم زیر مشاهده خواهد شد:
- صدای سوت یا جیغ: ناشی از خرابی بلبرینگ داخلی پولی. این صدا معمولاً با افزایش دور موتور بلندتر میشود.
- لرزش یا پرش تسمه: نشاندهنده عدم توانایی فولی در حفظ کشش ثابت است.
- ترک خوردگی یا ساییدگی شدید: در صورت ساییدگی بیش از حد سطح تماس پولی، تسمه زودتر مستهلک میشود.
جمعبندی:
فولی هرزگرد نقش یک «تیمارگر» برای تسمه موتور را دارد؛ اگر این قطعه به درستی کار نکند، استهلاک سایر قطعات افزایش یافته و خطر خرابیهای پرهزینه، بهویژه در سیستم تسمه تایم، وجود خواهد داشت.
